Γράφει η Βασιλική Μπενέκη
Κοινωνική Λειτουργός του Κέντρου Κοινότητας Βραγκιανών του Δήμου Αργιθέας
Η διαδικτυακή εξάρτηση ως φαινόμενο εισήχθη το 1995 στις Η.Π.Α. από τον ψυχίατρο Ivan Goldberg. Οι έφηβοι ενθαρρύνονται σε επιθετικότητα μέσω βίαιων διαδικτυακών παιχνιδιών. Οι επιπτώσεις σε προσωπικό, οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο είναι δυσμενείς. Ο εθισμός εφήβων στο ίντερνετ και η εκδήλωση παραβατικών συμπεριφορών οφείλονται τόσο στην εθιστική φύση του διαδικτύου όσο και στην παρορμητικότητα της εφηβικής ηλικίας.
Σε ό,τι αφορά τα στάδια εθισμού αυτά είναι τρία στο σύνολο.
Στο πρώτο στάδιο η καθημερινή ή τυπική ενασχόληση με το διαδίκτυο ως ψυχαγωγικού μέσου αλλά και για επιμορφωτικούς σκοπούς αποτελεί την αρχική φάση εθισμού. Η τυπική χρήση δεν οδηγεί απαραίτητα σε εξάρτηση αλλά αποτελεί μια πιθανότητα έναρξης εξάρτησης, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει ιστορικό με συναισθηματικές διαταραχές ή δυσκολίες.
Στο δεύτερο στάδιο το άτομο προβαίνει σε χρήση του διαδικτύου χωρίς συγκεκριμένο σκοπό. Πρόκειται για πλοήγηση για να γεμίσει τα κενά του ελεύθερου χρόνου ενώ η αντίληψη του κενού αυτού χρόνου μεταβάλλεται.
Το τελευταίο στάδιο εμπερικλείει μια πληθώρα ωρών που το άτομο ξοδεύει κατά την καθημερινότητά του στο διαδίκτυο. Πρόκειται για κατάχρηση ενώ η ενασχόλησή του με απλές δραστηριότητες ή εργασίες καθίσταται ουτοπία.. Το διαδίκτυο είναι η κύρια πηγή ευτυχίας και κυρίαρχο μέλημα του ατόμου καθώς τίποτε άλλο δεν φαίνεται να το γεμίζει. Ο χρόνος σε συνδυασμό με τα παραπάνω αισθήματα ευτυχίας καθιστούν την εθιστική συμπεριφορά φυσιολογική, ενώ όποια προσπάθεια απομάκρυνσης από αυτήν την συνήθεια κατακλύζει τον νέο με αρνητικά συναισθήματα. Συνοδά συμπτώματα είναι συνήθως, το άγχος και η κατάθλιψη.
Ιδιαίτερα, τα σημάδια εθισμού του εφήβου στο διαδίκτυο είναι ότι πρωτίστως θέλει να περνά όλο και περισσότερο χρόνο σε αυτό, παραμελώντας τους γονείς του και τους φίλους του. Παράλληλα, οι διατροφικές συνήθειες και οι συνήθειες ύπνου αλλάζουν. Επίσης, υπάρχει έκπτωση της σχολικής επίδοσης και αδιαφορία για τα χόμπυ του. Τα συναισθήματα ευερεθιστότητας και ανησυχίας γίνονται πιο έντονα. Συχνά κρύβει από τους γονείς του τον πραγματικό χρόνο ενασχόλησης με το διαδίκτυο ενώ νιώθει ηθική κατάπτωση και αρνητικά συναισθήματα όπως επιθετικότητα, όταν δεν είναι διαρκώς συνδεδεμένο σε αυτό. Η μόνη πηγή χαράς είναι το ίντερνετ ενώ όταν το άτομο δεν είναι συνδεδεμένο αναπολεί λ.χ. τα διαδικτυακά παιχνίδια.
Αναφορικά με τους τρόπους διαχείρισης του φαινομένου το οικογενειακό περιβάλλον διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο τόσο στην πρόληψη όσο και στην θεραπεία. Οι γονείς πρέπει να είναι σε επιφυλακή στα θέματα που απασχολούν τους εφήβους μέσω γόνιμου και εποικοδομητικού διαλόγου. Δεν απαιτούνται ούτε υπερβολικοί περιορισμοί ούτε και υπερβολική ελευθερία που οδηγεί σε ασυδοσία. Προπάντων απαιτείται, ενσυναίσθηση, μοίρασμα συναισθημάτων και εμπιστοσύνη μεταξύ παιδιών και γονέων. Χρειάζεται μια συμφωνία για το πότε και πώς τα παιδιά θα χρησιμοποιούν το διαδίκτυο.
Επιπλέον, οι τεχνικοί τρόποι π[παρέμβασης περιλαμβάνουν πολλά προγράμματα της τεχνολογίας που μπορούν να προστατέψουν τους εφήβους από το διαδίκτυο. Πολλά από αυτά πωλούνται αλλά υπάρχουν και δωρεάν. Ειδικότερα, συστήματα φλιταρίσματος και γονικού ελέγχου εποπτεύουν τις ιστοσελίδες στις οποίες πλοηγείται κάποιος, προειδοποιούν για ακατάλληλο περιεχόμενο ή και διακόπτουν την πρόσβαση. Επίσης, υπάρχουν μηχανές αναζήτησης που επιτρέπουν την πλοήγηση σε συγκεκριμένους μόνο ιστότοπους και προγράμματα προστασίας ιών που αποτρέπουν κακόβουλο λογισμικό ή την πρόσβαση σε τρίτους και φίλτρα για ανεπιθύμητη αλληλογραφία.
Τελικά, ο ρόλος του σχολείου, των ειδικών επιστημόνων και της πολιτείας είναι επίσης σημαντικός. Πρωτίστως, χρειάζεται εισαγωγή μαθήματος στα σχολεία για τους κινδύνους που ελλοχεύει το διαδίκτυο για τους εφήβους. Επιπλέον, η διεξαγωγή ημερίδων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την ασφάλεια στο διαδίκτυο από ειδικούς επιστήμονες όπως, οι κοινωνικοί λειτουργοί, καθίσταται αναγκαία. Επίσης, η κατοχύρωση αυστηρού νομοθετικού πλαισίου από την πολιτεία ή και επιβολή θανατικής ποινής έναντι παιδόφιλων είναι απαραίτητη.
Τελικά, το φαινόμενο εθισμού των νέων στο διαδίκτυο είναι πολυπαραγοντικό και για την περιστολή του απαιτείται η σύμπραξη πολλών φορέων όπως η οικογένεια, η εκπαίδευση, οι κοινωνικοί επιστήμονες, οι τοπικές αρχές και η κρατική μέριμνα.
