Γράφει η Βασιλική Μπενέκη
Κοινωνική Λειτουργός του κέντρου κοινότητας Του Δήμου Αργιθέας
Στον σύγχρονο κόσμο η ραγδαία αύξηση του γηραιού πληθυσμού ενισχύει το αποτέλεσμα της αύξησης των νοσημάτων που παρουσιάζονται στην τρίτη ηλικία με κυριότερο νόσημα την άνοια και την κυριότερη μορφή της που είναι η νόσος Alzheimer.Πρόκειται για πολυπαραγοντική νόσο, η επίλυση της οποίας αποτελεί δαμόκλεια σπάθη.
Βασικά αίτια της νόσου είναι η δημιουργία γεροντικών πλακών εξαιτίας της συγκέντρωσης β- αμυλοειδούς στον εγκέφαλο και η παρουσία ινιδιωδών πλεγμάτων που προκαλούνται από την συγκέντρωση tau πρωτεΐνης σε αυτόν. Ωστόσο υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που προκαλούν την άνοια όπως
Η άνοια είναι συχνό φαινόμενο στους ηλικιωμένους. Μάλιστα βρέθηκε ότι το ποσοστό της άνοιας διπλασιάζεται κάθε πέντε χρόνια μετά τα εξηνταπέντε. Στην ηλικία των 90 και πλέον ο αριθμός των νέων ασθενών ανέρχεται σε 63, 5 ανά χίλιους. Η πλειονότητα των ασθενών είναι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών. Επίσης, η μεγάλη ηλικία της μητέρας που κυοφορεί διαδραματίζει σημαντικό ρόλο.
Στις δεκαετίες του 20 και του 30 έχουν καταγραφεί οικογένειες στις οποίες υπάρχουν πολλά μέλη με άνοια. Σε πρόσφατες μελέτες οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι ασθενείς με νόσο άνοιας έχουν έναν τουλάχιστον συγγενή με την νόσο όπως γονέα, αδελφό, γιο ή θυγατέρα σε σχέση με τους υπόλοιπους ηλικιωμένους χωρίς άνοια. Βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι αν κάποιο άτομο έχει συγγενή με άνοια πρέπει οπωσδήποτε να προσβληθεί από αυτή.
Σε ό,τι αφορά τους περιβαντολλογικούς παράγοντες όταν πολλά μέλη της ίδιας οικογένειας πάσχουν από άνοια αυτό σημαίνει ότι έχουν εκτεθεί στα ίδια περιβαντολογικά αίτια. Το οικογενειακό ιστορικό είναι επίσης υψηλός παράγοντας έναρξης της νόσου τόσο σε πρώιμο αλλά και σε όψιμο στάδιο.
Επίσης, το σύνδρομο down παρουσιάζεται συχνότερα σε οικογένειες με ιστορικό της νόσου Alzheimer σε σχέση με αυτές χωρίς ιστορικό.
Το μορφωτικό επίπεδο επίσης εγκυμονεί κινδύνους σοβαρούς στην ζωή των ατόμων. Το χαμηλό μορφωτικό και εκπαιδευτικό επίπεδο συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου. Η βαθμίδα εκπαίδευσης δεν διαδραματίζει ιδιαίτερο ρόλο καθώς μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στην δια βίου μάθηση και στις γνωστικές δεξιότητες του ανθρώπου. Παρόλα αυτά πολλές έρευνες έδειξαν ότι η επίσημη εκπαίδευση αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα της νόσου. Στις γυναίκες, έρευνες έδειξαν ότι η χαμηλή γλωσσική ικανότητα στα πρώτα χρόνια της ζωής έχει συνδεθεί με υψηλό παράγοντα εμφάνισης της άνοιας.
Επίσης, σε άτομα μεσήλικα η υψηλή χοληστερόλη και η αρτηριακή πίεση αποτελούν παράγοντες κινδύνου. Επιπλέον, η διατροφή και η άσκηση επηρεάζουν την εξέλιξη της νόσου.
Η επιμήκυνση του προσδόκιμου όρου ζωής συνδέεται και με την διεύρυνση των νοσημάτων που συνδέονται με την τρίτη ηλικία όπως είναι η γεροντική άνοια. Αναφορικά με την διαχείριση της αυτή μπορεί να είναι φαρμακοθεραπευτική και μη φαρμακοθεραπευτική.
Σε ό,τι αναφορά την πρώτη κάθε είδος χορηγούμενης ουσίας σε ασθενείς πρέπει να αποτελεί μόνο ένα μέρος μιας ολιστικής προσέγγισης που είναι προσωποκεντρική και εμπερικλείει κατάλληλες φαρμακευτικές προσεγγίσεις. Φαρμακοθεραπεία που να συμβάλλει στην πρόληψη ή στην θεραπεία της άνοιας δεν υφίσταται. Οι φαρμακολογικές παρεμβάσεις έχουν πολλούς περιορισμούς στην περίπτωση της άνοιας, καθώς η τελευταία συνοδεύεται από συμπτώματα συμπεριφοράς όπως το άγχος, η κατάθλιψη και η απάθεια. Η πλειονότητα των ερευνών εστιάζεται στην αποτελεσματικότητα των αντιψυχωσικών και των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων Χορηγούνται επίσης αγχολυτικά, ηρεμιστικά και αντιεπιληπτικά φάρμακα. Ωστόσο, μόνο λίγα φάρμακα συνιστώνται για την αντιμετώπιση των νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων της νόσου.
Αναφορικά με τις μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις αυτές βρέθηκαν περισσότερο αποτελεσματικές από τις φαρμακολογικές και από την φαρμακοθεραπεία με τα αντιψυχωσικά. Οι μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις εμπερικλείουν διάφορες πρακτικές όπως αισθητηριακή διέγερση, βελονισμό, αρωματοθεραπεία, μασάζ, θεραπεία αφής, δραστηριότητες στον κήπο, μουσική, χορό και θεραπεία με φως. Επιπλέον υπάρχουν γνωστικές και προσανατολισμένες στο συναίσθημα προσεγγίσεις όπως είναι η θεραπεία ανάμνησης, η γνωστική ανάκληση, η θεραπεία προσωμοίωσης και επικύρωσης. Επίσης, συνιστώνται και τεχνικές διαχείρισης της συμπεριφοράς και άλλες θεραπείες όπως εκπαίδευση ασθενών και φροντιστών, άσκηση και επαφή με ζώα που εμπερικλείει φυσικά ή ρομποτικά ζώα… Οι μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις φαίνεται να έχουν μικρότερες συνέπειες αλλά η εφαρμογή τους αντιμετωπίζει πολλές δυσκολίες όπως η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού, η περιορισμένη εμπειρία και γνώση για την αποτελεσματικότητα τους και η προσδοκία ταχείας επίλυσης των συμπτωμάτων και οι επιλογές των γιατρών.
Σε ό,τι αφορά με τις υποστηρικτικές δομές ηλικιωμένων με άνοια και άνοια τύπου Alzheimer οι εξειδικευμένες δομές ουσιαστικά ελλείπουν. Υπάρχουν όμως συναφείς δομές αρωγής και φροντίδας. Το σύστημα μακροχρόνιας φροντίδας στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται μεικτού τύπου καθώς καλύπτει την φροντίδα των ατόμων που βρίσκονται σε ανάγκη μέσω των ασφαλιστικών ταμείων, μέσω κάποιων φορολογικών ελαφρύνσεων αλλά κυρίως μέσω των κοινωνικών υπηρεσιών. Οι υπηρεσίες αυτές μακροχρόνιας φροντίδας της τρίτης ηλικίας παρέχονται από το ίδιο το κράτος με κλειστού τύπου φροντίδα μέσω Θεραπευτηρίων Χρονίων Παθήσεων, Κέντρων Αποθεραπείας Φυσικής και Κοινωνικής Αποκατάστασης και Ψυχιατρικών Νοσοκομείων και μέσα από Ιδιωτικούς μη Κερδοσκοπικούς Οργανισμούς ή Ιδιωτικούς Κερδοσκοπικούς Οργανισμούς μέσω Μονάδων Φροντίδας Ηλικιωμένων.
Εκτός της κλειστής νοσηλείας ατόμων σε ανάγκη υπάρχει και ανοικτού τύπου προστασία η οποία παρέχεται μέσω προγραμμάτων όπως τα Κέντρα Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων ΚΑΠΗ, ΤΑ Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων ΚΗΦΗ, η υπηρεσία Βοήθεια στο Σπίτι και οι Κοινωνικές Μέριμνες ταυτόσημες με το βοήθεια στο Σπίτι.
