Γράφει ο Απόστολος Κων. Καρακώστας
Η θαλασσοκράτειρα Βρετανία, για σχεδόν δύο αιώνες, κυριάρχησε σε όλες τις ηπείρους της γης με τις αποικίες της. Μέχρι και το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου δεν «βασίλευε» ποτέ ο ήλιος από το «έδαφός» της.
Μετά τον πόλεμο οι αποικίες «σήκωσαν κεφάλι» και ξεσηκώθηκαν παντού με κινήματα ανεξαρτησίας.
Ακόμα και σε αποικίες όπου η παρουσία Άγγλων αποίκων ήταν έντονη, υπήρχαν αποσχιστικά από την Μητρόπολη κινήματα.
Η πολιτική της Αγγλίας ήταν η παραχώρηση της ανεξαρτησίας στις βρετανικές αποικίες, στη βάση του κανόνα «όχι ανεξαρτησία πριν από την αποδοχή της αρχής της πλειοψηφίας» (No Independence Before Majority Rule - NIBMAR).
Μια χαρακτηριστική περίπτωση «αντάρτικου» αποικίας ήταν της Ροδεσίας, στην Νοτιοανατολική Αφρική.
Στην Νότια Ροδεσία (την σημερινή Ζιμπάμπουε), όπου υπήρχαν κοντά 220 χιλιάδες λευκοί άποικοι το 1965, η κυβέρνηση της με Πρωθυπουργό τον Ίαν Σμιθ (Ian Smith), προχώρησε σε Μονομερή Διακήρυξη Ανεξαρτησίας από το Ενωμένο Βρετανικό Βασίλειο.
Οι αιτίες της απόσχισης ήταν πολλές, με σημαντικότερη την άρνηση των Λευκών που είχαν ημιανεξάρτητη δική τους κυβέρνηση από το 1923, να παραδώσουν την χώρα στους μαύρους.
Η πράξη τους θεωρήθηκε παράνομη ενέργεια και πράξη προδοσίας προς την Βρετανική κυβέρνηση. Την ανεξαρτησία της Ροδεσίας δεν την αναγνώρισε ο ΟΗΕ.
(Η ενέργεια της απόσχισης ήταν η πρώτη μονομερής απόσχιση αποικίας από τη Βρετανική Αυτοκρατορία μετά τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής το 1776).
Ο ΟΗΕ επέβαλε κυρώσεις στην επαναστατημένη Ροδεσία που βρέθηκε σε μια μεγάλη περίοδο απομόνωσης από όλους και ένοπλης εσωτερικής σύγκρουσης, (Ροδεσιανός Πόλεμος της Θάμνων) μέχρι την τελική επικράτηση της μαύρης πλειοψηφίας το 1979-80.
Η επανάσταση της Ροδεσίας ξεκίνησε την 11η ώρα της 11ης ημέρας του 11ου μήνα το 1965.
Η επικράτηση των Λευκών ήταν κυρίως στις πόλεις ενώ των αντιπάλων τους των εθνικιστικών κινημάτων, της μαύρης πλειοψηφίας, στην ύπαιθρο.
Η Ροδεσία ήταν «εσωτερική» χώρα και το πλησιέστερο λιμάνι εφοδιασμού της χώρας ήταν η Μπέιρα της Μοζαμβίκης, που ήταν Πορτογαλική αποικία και απείχε 500 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσά της Σώλσμπερυ, (Salisbury, σήμερα λέγεται Χαράρε).
Στους πρώτους μήνες της εξέγερσης οι επαναστάτες ξέμειναν από καύσιμα και δεν μπορούσαν να μετακινηθούν με τα στρατιωτικά οχήματα για πολεμικές επιχειρήσεις.
Χρειαζόταν απαραίτητα και άμεσα προμήθειες πετρελαίων, έκαναν συμφωνίες με προμηθευτές και ναύλωσαν δεξαμενόπλοια για την μεταφορά μέχρι το λιμάνι της Μπέιρας.
Τα δεξαμενόπλοια που ναυλώθηκαν ήταν Ελληνικών συμφερόντων και έφεραν Ελληνική σημαία.
Εν τω μεταξύ τον Μάρτιο/Απρίλιο του 1966 ο ΟΗΕ επέβαλε στα κράτη μέλη του να αρνηθούν την στήριξη της επανάστασης με οποιονδήποτε τρόπο.
Η Ελληνική κυβέρνηση υπακούοντας στην οδηγία του ΟΗΕ, απαγόρευσε την μεταφορά των φορτίων, με προορισμό την Ροδεσία, στα ήδη φορτωμένα και εν πλω στον Ινδικό ωκεανό Ελληνικά πλοία.
Η Αγγλία έστειλε στην περιοχή δυο πολεμικά πλοία. Το «HMS Berwick» και το «HMS Puma», για την επιβολή του πετρελαϊκού αποκλεισμού της Ροδεσίας.
Κάτι ανάλογο με τον αποκλεισμό της Κούβας από τις ΗΠΑ μόλις τέσσερα χρόνια πριν, αλλά σε μικρότερη κλίμακα.
H Φρεγάδα «HMS Berwick» συμμετείχε στην περιπολία του αποκλεισμού ανοιχτά της Μπέιρα.
Στις 10 Απριλίου 1966, σταμάτησε και επιβιβάστηκε άγημά του στο Ελληνικό πετρελαιοφόρο SS «Manuella», το οποίο κατευθυνόταν προς τη Μπέιρα, και το ανάγκασε να γυρίσει σε άλλη πορεία.
Ωστόσο, αφού το «Berwick» έφυγε για ανεφοδιασμό, το «Manuella» άλλαξε πορεία και κατευθύνθηκε ξανά προς τη Μπέιρα, αλλά το σταμάτησε η Φρεγάδα «HMS Puma». Το Δεξαμενόπλοιο «Manuella» κατευθύνθηκε τελικά στο λιμάνι του Ντούρμπαν της Νοτίου Αφρικής όπου ξεφόρτωσε.
Το Δ/Ξ «Ioanna V» δεν υπάκουσε στα «απαγορευτικά» και κατέπλευσε στο λιμάνι της Μπέιρα στο πρώτο 10ήμερο του Απριλίου του 1966, πριν 60 χρόνια, όπου ξεφόρτωσε το φορτίο του.
Τα καύσιμα μέσω πετρελαιοαγωγού με αντλίες προωθήθηκαν στην Ροδεσία και «έσωσαν» κυριολεκτικά την επανάσταση του Γιάν Σμίθ.
Η Ελλάδα αφαίρεσε την ιθαγένεια του πλοίου, που βρέθηκε χωρίς σημαία και θεωρήθηκε πλέον πειρατικό.
Τα Αγγλικά πλοία που περιπολούσαν στην περιοχή το Ινδικού θα μπορούσαν να το βουλιάξουν όταν θα έβγαινε από το λιμάνι…
Η Πορτογαλία μέλος του ΟΗΕ από το 1955, παραχώρησε στο πλοίο την Πορτογαλική σημαία και αυτό μπόρεσε να εξέλθει ασφαλώς από το λιμάνι της Μπέιρα.
Για λίγες ημέρες επικράτησε στην περιοχή κρίση με αντιμέτωπα τα πολεμικά πλοία με τα άοπλα εμπορικά πλοία.
Ήταν ένα θρίλερ, μια επικίνδυνη «σκακιστική παρτίδα», για αντιπάλους με πολύ γερά νεύρα, για πολύ ισχυρούς και ψύχραιμους παίχτες, μέσα και έξω από τα καράβια…
Η Ελλάδα από τις ψύχραιμες κινήσεις που έγιναν εκείνες τις ημέρες, από δραστήριους «τιμονιέρηδες» της ναυτιλίας, βγήκε μακροπρόθεσμα πολύ κερδισμένη. Τα επόμενα χρόνια η ναυτιλία πήρε ανοδική πορεία και χιλιάδες ναυτεργατικές οικογένειες έφαγαν και τρώνε ψωμί…
Ο Πρόεδρος της Πορτογαλίας Σαλαζάρ δήλωσε για το περιστατικό: «Ένα ακόμα εσφαλμένο βήμα. Μια γιγαντιαία πυρκαϊά είναι δυνατόν να εκραγή στην Αφρική που συνεπάγεται κινδύνους για όλους που πιστεύουν ότι δεν είναι δυνατόν να θιγούν, επειδή ευρίσκονται μακριά από τις φλόγες. Όλα είναι δυνατόν να σωθούν, το παν όμως θα μπορούσε να χαθή αν επικρατήσουν τα πάθη έναντι της λογικής».
Η Γαλλία απέσχε από την ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για το θέμα της Ροδεσίας γιατί το θεώρησε Βρετανική υπόθεση και όχι διεθνή.
Η Νότια Αφρική ήταν αποφασισμένη να βοηθήσει την επανάσταση στην Ροδεσία και αν θα της επέβαλε κυρώσεις ο ΟΗΕ, θα αποχωρούσε από τον Οργανισμό.
Από το Δεξαμενόπλοιο «Ιoanna V» παραιτήθηκαν και ξεμπαρκάρησαν εννιά ναυτικοί, που δεν συμφώνησαν με την αλλαγή της σημαίας. Καθώς η Ελληνική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας ποντοπόρων πλοίων άνω των 4.500 TDW κατοχυρώνει τον ναυτικό σε περίπτωση αλλαγής σημαίας. (που δεν πληρώνονται οι απαραίτητες κρατήσεις στο ΝΑΤ-από την Εταιρεία και τον εργαζόμενο-και χάνεται ο χρόνος υπηρεσίας του ναυτικού).
Οι ναυτικοί δικαιούνται αποζημίωση και τα έξοδα παλινοστήσεως. (η αποζημίωση ανάλογα με το που βρίσκεται το πλοίο, Μεσόγειο, Ευρώπη ή υπόλοιπο κόσμο).
Η Σύμβαση προβλέπει και κατοχυρώνει, ειδικά για τις εμπόλεμες περιοχές, τα δικαιώματα του ναυτικού, πχ. για το αν θα ακολουθήσει ο ναυτικός ή όχι, το πλοίο που κατευθύνεται στα στενά του Ορμούζ, για να εισέλθει στον Περσικό/Αραβικό κόλπο.
Παλιά ίσχυε για τον πόλεμο στο Βιετνάμ, μετά για τον πόλεμο Ιράκ-Ιράν, πιο μετά για τον Λίβανο, ξανά για τον Περσικό με τον πρώτο και δεύτερο πόλεμο.
Η Νότιος Αφρική ήταν ο κυριότερος σύμμαχος των επαναστατημένων Ροδεσιανών. Αλλά στην υποσαχάρια Αφρική είχε φθάσει η εποχή των μεγάλων αλλαγών.
Η επακόλουθη ανεξαρτησία της Μοζαμβίκης το 1975 καθόρισε την πορεία του ανταρτοπολέμου στην Ροδεσία, καθώς έχασε την βοήθεια και υποστήριξή της. Και δεχόταν και επιθέσεις από αντάρτες που έκαναν βάσεις στη Μοζαμβίκη.
Και έτσι στην Ροδεσία έγινε, μετά από 15 χρόνια πολέμου, μετάβαση της εξουσίας στους ντόπιους, που ήταν η συντριπτική πλειοψηφία.
Δυστυχώς η οικονομία της νέας χώρας της Ζιμπάμπουε δεν πήγε καλά, ενώ θα μπορούσε, με σωστή διαχείριση των πόρων που υπάρχουν, κυρίως σε μεταλλεύματα.
Η Ζιμπάμπουε υποφέρει οικονομικά από υπερπληθωρισμό, σε ποσοστά πάνω από 500% τα προηγούμενα χρόνια.
Ο πληθυσμός της ενώ πριν 60 χρόνια ήταν 4 εκατομμύρια τώρα ξεπερνάει τα 17.
Α.Κ.Κ.
