Γράφει ο Απόστολος Κων. Καρακώστας
Στην τραγική 80η επέτειο της εκτέλεσης των 120 αντιστασιακών πατριωτών στο Αγρίνιο το 1944, παρουσιάστηκε την Κυριακή 14 Απριλίου, στο κτήριο της Τράπεζας της Ελλάδος και νυν αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου της πόλεως, το τελευταίο βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη «Οι Δωσίλογοι, Ένοπλη, πολιτική και οικονομική συνεργασία στα χρόνια της κατοχής».
Την εκδήλωση της παρουσίασης αυτού του πολύ ενδιαφέροντος ιστορικού βιβλίου
Παρακολούθησαν τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις των ομιλητών-καθιστοί και όρθιοι-150 Αγρινιώτες.
Με τήρηση ενός λεπτού σιγής στην μνήμη των εκτελεσθέντων πριν 80 χρόνια πατριωτών ξεκίνησε η εκδήλωση για το βιβλίο που φέρνει στο προσκήνιο άγνωστα στο ευρύ κοινό γεγονότα της κατοχής της χώρας κατά την διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο συντονιστής της εκδήλωσης ο κ. Γεώργιος Κατσιπάνος καλωσόρισε τους καλεσμένους και μίλησε για το βιβλίο και τον συγγραφέα.
Έδωσε τον λόγο στον επικεφαλής της Δημοτικής Παράταξης «Ανυπότακτο Αγρίνιο» κ. Στέλιο Μερμίγκη, ο οποίος διάβασε σχετικό με την επέτειο της εκτέλεσης το αντιστασιακών το 1944 άρθρο του, που δημοσιεύτηκε την προηγούμενη ημέρα από την Εφημερίδα των Συντακτών. (οι ομιλίες του συντονιστή, των εισηγητών αλλά και κάποιες τοποθετήσεις του κοινού, που βρίθουν από πληθώρα ιστορικών στοιχείων, ακολουθούν στο τέλος της περιγραφής της εκδήλωσης).
Ακολούθως τον λόγο πήρε ο κύριος Γεώργιος Τζωρτζόπουλος που καλωσόρισε τον συγγραφέα στο Αγρίνιο και ευχαρίστησε τους διοργανωτές της βιβλιοπαρουσίασης, το Ανυπότακτο Αγρίνιο, το Βιβλιοπωλείο της κυρίας Αλέκας Μοσχονά και τους εκδότες.
Τελευταίος ο ίδιος ο συγγραφέας κύριος Μενέλαος Χαραλαμπίδης μίλησε για την σκοτεινή εποχή της κατοχής, τους δωσίλογους και την με πολλούς τρόπους συνεργασία τους με τους Γερμανούς κυρίως κατακτητές. Αναφέρθηκε και σε πολλά άλλα γεγονότα, που δεν χωράνε μέσα σε ένα βιβλίο.
Ακολούθησαν ερωτήσεις από τους προσκεκλημένους ακροατές, καθώς και τοποθετήσεις τους για τα συμβάντα που πραγματεύεται το βιβλίο. Δόθηκαν απαντήσεις και διευκρινήσεις από τον συγγραφέα.
Γενικό συμπέρασμα είναι ότι αν και πέρασαν τόσες δεκαετίες, το θέμα του δωσιλογισμού στην Ελλάδα παραμένει ταμπού και ένα μεγάλο κενό υπάρχει στα Γενικά Αρχεία του Κράτους για εκείνη την περίοδο.
Συγκεκριμένα ο κύριος Χαραλαμπίδης είπε ότι κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να βρει ιστορικές πληροφορίες στα Γενικά Αρχεία από τα πρώτα χρόνια μετά την Επανάσταση του γένους πριν δυο αιώνες μέχρι σήμερα, όχι όμως για τα κατοχικά χρόνια...
Πολλοί ήταν οι Αγρινιώτες που αγόρασαν το βιβλίο, και ο συγγραφέας παρέμεινε στην αίθουσα πολύ ώρα υπογράφοντας το πρόσφατο βιβλίο του καθώς και τα προηγούμενα δύο βιβλία του, το «Η Εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα» και «Δεκεμβριανά 1944 η μάχη της Αθήνας».
Στην συνέχεια προηγούμενων αναφορών για τους 120 εκτελεσθέντες, μεταξύ αυτών και μιας γυναίκας, της Κατίνα Χαντζάρα, η κυρία Αλέκα Μοσχονά, με μια λεπτή χειρονομία, έφερε από το βιβλιοπωλείο της και χάρισε στον συγγραφέα το ιστορικό πόνημα της καθηγήτριας Αγγλικής φιλολογίας κυρίας Ειρήνης Δ. Τριανταφύλλου με τίτλο: «Κατίνα Χαντζάρα-1912-1944». Είναι η ιστορία της μόνης γυναίκας που εκτελέστηκε μαζί με τους 120… (αποσπάσματα από το βιβλίο στο τέλος του κειμένου).
Όλοι οι παραβρισκόμενοι στην εκδήλωση χειροκρότησαν τους ομιλητές και ευχήθηκαν στον συγγραφέα, το βιβλίο του που τραβάει την βαριά κουρτίνα της σιωπής και ρίχνει φως σε σκοτεινά συρτάρια μνήμης, να είναι καλοτάξιδο.
Από το βιβλίο της κυρίας Ειρήνης Δ. Τριανταφύλλου:
Πολλές και ανέκδοτες πληροφορίες για το τραγικότερο γεγονός της σύγχρονης ιστορίας του Αγρινίου, μαθαίνει κανείς όταν διαβάσει το βιβλίο «Κατίνα Χαντζάρα-1912-1944». Πληροφορίες που επιβεβαιώνουν ή διορθώνουν γεγονότα και πολλές φορές εκπλήσσουν τον αναγνώστη. Υπάρχει στο τέλος του βιβλίου ονομαστικός κατάλογος των 88 εκ τελεσθέντων πατριωτών, που στην συλλογική μνήμη παραμένει με τον αριθμό των 120. Διαβάζει στο βιβλίο κανείς πράξεις πατριωτισμού, αυτοθυσίας, ευγνωμοσύνης, αλληλεγγύης, τραγικών λαθών και προδοσίας. Μαθαίνει κανείς διαβάζοντας ποιος σκότωσε και τους 120 στην Αγία Τριάδα. Και ποιος σκότωσε τον νεαρό που τόσκασε στην εκτέλεση και όταν 20 σφαίρες που ρίχτηκαν εναντίον του από Γερμανοτσολιάδες δεν τον «πέτυχαν». Δίνεται απάντηση στο τι συνέβη και στην πλατεία Μπέλλου, δεν κρεμάστηκε ο τέταρτος πατριώτης που ήταν προγραμματισμένος για τον 4ο φανοστάτη. Και ο λόγος που ο διοικητής των Τσολιάδων Άγγελος Κέντρου δεν συμφώνησε με την εκτέλεση και έφυγε την νύχτα, παραμονή της εκτέλεσης, από το Αγρίνιο και έκτοτε αγνοείται η τύχη του. Και την επομένη, πρωί της εκτέλεσης, στην θέση του στο εκτελεστικό απόσπασμα έβαλαν τον Γιώργο Τολιόπουλο. Ακόμα που βρίσκεται ο τάφος των 120 στο Αγρίνιο, όλοι γνωρίζουν μόνο τον τόπο εκτέλεσης στην Αγία Τριάδα.
Ο Γιάννης Ρίτσος που ήρθε στο Αγρίνιο καλεσμένος από τον Δήμαρχο Στέλιο Τσιτσιμελή ο οποίος που διοργάνωσε επίσημο μνημόσυνο για τους 120, έγραψε το παρακάτω ποίημα και αφιέρωσε στον Δήμο Αγρινίου το χειρόγραφό του.
«Αναστάσιμο Μνημόσυνο
Λοιπόν μην κλαίτε μάνες Αγρινιώτισσες, θάνατος δεν υπάρχει.
Μόνο τα χέρια δώστε, αδέλφια μου, να βασιλέψει η ειρήνη.
Ν’ ανθίσει γέλιο στις ματιές, να λάμψει ο κόσμος όλος.
Κι’ όλος ο κόσμος μια φωνή να τραγουδήσει: Ειρήνη, Ειρήνη, Ειρήνη».
Στο ίδιο βιβλίο καταγράφονται πολλές μαρτυρίες κρατούμενων πατριωτών που γλύτωσαν την εκτέλεση. Ανατριχιάζει κανείς διαβάζοντας στην εποχή την ειρηνική που ζούμε τι τράβηξαν οι πρόγονοί μας στην κατοχή…
Ένας από τους παραλίγο εκτελεσθέντες, ο Νίκος Ιωάννη Κανής, (ένας από τους 43 που κατέθεσαν προφορικές μαρτυρίες για την συγγραφή του βιβλίου), διηγήθηκε για την Κατίνα Χαντζάρα: «Ήταν η μόνη γυναίκα ανάμεσα στους 120 εκτελεσμένους. Ήταν μια εικόνα που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Λιπόθυμη την τραβούσαν από το κότσι του ποδιού της… Σβάρνιζαν το κορμί της κάτω… Το χώμα ήταν βρεγμένο απ’ την ψιχάλα…».
--------------ο---------------
Η ποιητική συλλογή «Οι στίχοι της Ανήλιαγης» της καθηγήτριας κυρίας Χρυσούλας Σπυρέλη περιλαμβάνει το παρακάτω ποίημα για την αντιστασιακή Κατίνα Χαντζάρα.
Κατίνα Χαντζάρα (1944)
Μελλοθάνατη κι εκτελεσμένη αιωνίως-η μόνη γυναίκα-
στάθηκες χώρια απ’ τους άλλους της φυλακής
χώρια απ΄τις άλλες γυναίκες της πόλης
που μιλάνε για σένα…
Ορφανούλα παιδούλα υπηρέτρια στα επτά σου
σε κατάπιε η πόλη (η εν πολλαίς αμαρτίαις-
των ύμνων η πόρνη)
Ένα χάραμα κόκκινο κέντησες το πρώτο σου όνομα
στα λευκά μαξιλάρια του γάμου
και τον ήλιο δεν πρόλαβες…
Πως να σε πω τώρα καλή μου;
Βάγια Ρήγα ή Κατίνα Χαντζάρα;
Στα τριάντα σου χρόνια ποιο όνομα να ‘χες;
Ποιο μυστικό να κρατούσε
στο ραμμένο του στόμα ο τόπος
προτού πέτρινες τον βουλιάξουν οι λέξεις;
(Το βιβλίο της κυρίας Τριανταφύλλου στηρίχθηκε 43 μαρτυρίες και σε πάνω από 50 βιβλία, εφημερίδες εποχής και αρχεία Δημοτικά και ιδιωτικά. Τα παραπάνω αποσπάσματα κειμένου και το ποίημα, δημοσιεύονται με την άδεια της συγγραφέως και της ποιήτριας κυρίας Χρυσούλας Σπυρέλη).
--------------ο---------------
Σημείωση του γράφοντος.
Βγήκε από το τυπογραφείο αυτές τις μέρες η τελευταία ποιητική συλλογή του Κωστή Τσιάκαλου με τίτλο «Άσμα Θρηνητικό για τους 120 Μάρτυρες του Αγρινίου».
Στην εκδήλωση του Δήμου στο μνημείο της Αγίας Τριάδας για τους 120 την Μεγάλη Παρασκευή, ο ποιητής θα μοιράσει 120 βιβλία του στους παραβρισκόμενους εκεί.
Το βιβλίο κοσμείται από πίνακες γνωστών Αγρινιωτών εικαστικών.
Ακολουθούν οι εισηγήσεις του συντονιστή, των εισηγητών, του συγγραφέα και ακροατών που μίλησαν για το βιβλίο και το γεγονός της εκτέλεσης των 120.
