Ομιλία/τοποθέτηση του κυρίου Τυλιγάδα για τους δωσίλογους της κατοχής και την μαύρη Μεγάλη Παρασκευή στις 14 Απρίλη του 1944.
«Στην πόλη του Αγρινίου τα γεγονότα της εκτέλεσης των 120 δεν κουβεντιάζονταν…Ήταν τελείως στο σκοτάδι. Ακόμα και η εκτέλεση. Κανείς δεν έλεγε τίποτα και μόνο κάποιοι οι οποίοι είχαν βαθιά στην ψυχή τους την γνώση και την φλόγα να ξέρουν μιλούσαν και μάλιστα στα κρυφά γι’ αυτό. Γιατί φοβούνταν να θεωρηθούν κομμουνιστές από την μια στιγμή στην άλλη. Αυτό κράτησε για πάρα πολλά χρόνια. Ακόμα και τώρα δεν μιλάμε όπως πρέπει να μιλήσουμε για την περίοδο εκείνη. Για την περίοδο της λειτουργίας και……των ταγμάτων ασφαλείας στην πόλη. Και για τους συνεργάτες τους, γιατί δεν ήταν μόνο το τάγμα ασφαλείας συνεργάτης τους, ήταν και Αγρινιώτες, επιφανείς μάλιστα εκείνης της κοινωνίας.
Ξέρετε συνήθως έχουμε την αίσθηση ότι η ευθύνη είναι οικογενειακή γι’ αυτό δεν λέμε ονόματα. Εάν έρθει κάποιος και πει ο Τυλιγάδας είναι δωσίλογος, αυτόματα θεωρείται ότι εγώ που είμαι εγγόνι του Τυλιγάδα που ήταν δωσίλογος, φέρω ευθύνη γι’ αυτόν. Με αποτέλεσμα να μην μιλάει η ιστορία με ονόματα και γεγονότα, όπως πολύ σωστά είπατε (απευθύνεται στον συγγραφέα), γιατί το τεκμήριο της ιστορίας είναι τα ονόματα και τα γεγονότα και οι χρονολογίες. Αν αυτά απαλειφθούν τότε δεν υπάρχει ιστορία. Είναι σαν να ζήσαμε ένα παραμυθάκι. ‘Εχω μπροστά μου ένα βιβλίο. Όλες αυτές τις εβδομάδες που προηγήθηκαν στο διαδίκτυο, μέχρι τώρα, μάλιστα την τελευταία εβδομάδα, ένας δημοσιογράφος της πόλης έντρομος μόλις είδε ότι θα παρουσιάσουμε το βιβλίο, μας πήρε τηλέφωνο και είπε «θα πείτε ονόματα;».
Έντρομος, θα πείτε ονόματα; Γιατί ακόμα αυτό που τρομάζει την κοινωνία μας είναι να μην πούμε ονόματα, να τα πούμε περιφραστικά τα πράγματα, να τα στρογγυλέψουμε. Να μην έχουμε οξείες γωνίες. Και μετά από 80 χρόνια μπορούν τα πράγματα ακόμα να έχουν οξείες γωνίες. Αν δεν καθίσουμε κάτω να δούμε με τα τεκμήριά της την ιστορία, όπως είπαμε προηγουμένως, τότε η ιστορία θα είναι παραμύθι.
Όταν ξεκίνησα να γράφω το 2016 το ημερολόγιο του «Ανυπότακτου», έμεινα έκπληκτος για το πόσα πράγματα έχουν δημοσιευτεί και οι περισσότεροι δεν ξέρουμε τίποτα. Μεγάλη απόδειξη το 2018 μαζί με τον Στέλιο τον Μερμίγκη μετέχοντας στο δρώμενο αυτό που είχε γίνει, ήρθε και μου είπε λίγο πριν ξεκινήσει το πρόγραμμα, κάποιοι μας είπαν ότι τους 120 τους σκότωσαν οι Γερμανοί. Προσέξτε, άνθρωποι οι οποίοι πήγαν να τιμήσουν την θυσία. Αυτούς τους ανθρώπους τι τους παραπληροφόρησε. Όχι γιατί επίτηδες γινόταν αυτό αλλά γιατί ποτέ δεν έχουμε εντρυφήσει στις πηγές, γιατί ποτέ δεν έχουμε διαβάσει την ιστορία έτσι όπως οφείλουμε να την διαβάσουμε, με τεκμήρια. Έχω μπροστά μου ένα βιβλίο λοιπόν μιας και μιλάμε για δωσίλογους, και μιας και το μεγάλο πρόβλημα ήταν αν πούμε ονόματα, το οποίο γράφει τα ονόματα των τότε συνεργατών. Δεν θα πω περισσότερα γι’ αυτό το βιβλίο, σεβόμενος πάρα πολλά πράγματα. Θα διαβάσω όμως τα ονόματα.
Ο κύριος Τυλιγάδας διάβασε μία παράγραφο από το βιβλίο που ξεκινούσε με ονόματα συνεργατών των Γερμανών. Διάβασε περίπου 15 και πρόσθεσε «και άλλοι».
Όπως βλέπετε, συνέχισε, σε αυτή την καταγραφή όλα τα ονόματα εκτός από ένα, έχουν και μικρό όνομα και επίθετο.
Αυτό καταδεικνύει για μένα ότι η ευθύνη δεν είναι οικογενειακή, δεν είναι συλλογική, δεν φταίνε όλοι οι «Τυλιγαδαίοι» που κάποιος Τυλιγάδας ήταν συνεργάτης. Πρέπει κάποια στιγμή να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους. Θα έχουμε κάνει σημαντική δουλειά και για την ιστορία την δικιά μας αλλά και για την κοινωνική ιστορία που θα αφήσουμε για τους επόμενους. Έχουν περάσει 80 χρόνια, πότε πρέπει να το κάνουμε; Στα 100 χρόνια; Στα 200 χρόνια; Στα 500; Κάτι πρέπει να γίνει. Κάποια στιγμή πρέπει να πούμε ονόματα. Και ξέρετε γιατί πρέπει να το κάνουμε αυτό; Γιατί τους ήρωες τους αποκαλούμε με το όνομά τους; Γιατί λέμε ο Σούλος, ο Σαλάκος και άλλοι. Αυτοί όμως χάσανε την ζωή τους γιατί κάποιοι άλλοι με όνομα και επίθετο, κάνανε μια συγκεκριμένη δουλειά.
Ο κύριος Τυλιγάδας πρόσθεσε ακόμα ότι στον διαχωρισμό των κρατουμένων στην φυλακή, μέσα σε ένα σταματημένο φορτηγό ήταν ο οδηγός και ένας κουκουλοφόρος. Οι κρατούμενοι περνούσαν μπροστά από το φορτηγό και αν άναβε ο οδηγός το αριστερό φλας, τον κρατούμενο τον πήγαιναν στην Αγία Τριάδα για εκτέλεση. Αν άναβε το δεξιό τον άφηναν ελεύθερο.
Μίλησε ακόμα και για την σύγχυση που υπάρχει σχετικά με τα ονόματα των εκτελεσμένων. Και συνέστησε ότι χρειάζεται μεγάλη προσοχή και σωστή τεκμηρίωση για να μην χαραχθούν στο σχεδιαζόμενο νέο μνημείο των 120 στην Αγία Τριάδα λάθος ονόματα.
Θα πρέπει-τόνισε-η Δημοτική Αρχή τον κατάλογο που έχει με τα ονόματα να τον δώσει στην δημοσιότητα πριν γραφτούν στο μνημείο.
Σε αυτό το σημείο παρενέβη ο συγγραφέας και είπε ότι το σωστό είναι να αναθέσει η Δημοτική Αρχή σε κάποιο Πανεπιστήμιο, υπάρχουν σήμερα όλα τα μέσα για τον εντοπισμό και την ταυτοποίηση αυτών των 120 ανθρώπων. Ανέφερε σαν παράδειγμα ότι στην Καισαριανή που έγινε η εκτέλεση των 200 την πρωτομαγιά του 1944, υπάρχουν αμφιβολίες για τα ονόματα.
----------ο---------
